Park Narodowy Gór Kyure – jeden ze stu najbardziej lasowych obszarów Europy
Na zachodnim wybrzeżu Morza Czarnego w Turcji, pomiędzy rzekami Bartyn i Kyzylyrmak, na długości 300 kilometrów rozciągają się góry Küre — najbardziej wilgotne i zalesione w zachodniej części wybrzeża Morza Czarnego. W 2000 roku ich najlepsza część została objęta ochroną jako Park Narodowy Gór Küre (Küre Dağları Millî Parkı). Powierzchnia parku wynosi około 80 000 hektarów, a jego rdzeń zajmuje 37 753 hektary; średnia wysokość wynosi 500 metrów. Park Narodowy Gór Küre został uznany przez WWF za jeden ze 100 leśnych obszarów o szczególnym znaczeniu w Europie, wymagających pilnej ochrony, a także za jedyny z 8 krytycznych obszarów przyrodniczych Turcji, który znalazł się na europejskiej liście 20 najbardziej wrażliwych obszarów przyrodniczych. Żyją tu niedźwiedzie i rysie, kwitnie 157 gatunków endemicznych, a kaniony sięgają w głąb setek metrów.
Historia i pochodzenie Parku Narodowego Gór Kyure
Zainteresowanie międzynarodowej społeczności zajmującej się ochroną przyrody górami Kyure pojawiło się już w 1988 roku, kiedy WWF włączył ten obszar do grona priorytetowych dla ochrony. Wtedy też rozpoczęto opracowywanie koncepcji ochrony terenu. W latach 90. działalność przedsiębiorstw wydobywczych i kamieniołomów, a także wycinanie lasów pod uprawy rolne wyrządziły regionowi poważne szkody — to właśnie zagrożenie zniszczeniem doprowadziło do intensyfikacji działań na rzecz ochrony przyrody.
W latach 1998–2000 tureckie Ministerstwo Leśnictwa, przy wsparciu UNDP i FAO, zrealizowało projekt dotyczący zarządzania parkami narodowymi i ochrony różnorodności biologicznej. Efektem tego było oficjalne utworzenie Küre Dağları Millî Parkı 7 lipca 2000 roku. Park obejmuje obszary Pınarbaşı, Cide, Şenpazar, Azdavay, Kurucaşile, Ulus i Amasra w prowincjach Kastamonu i Bartın. W tym samym roku w programie działań Turcji oficjalnie pojawiła się koncepcja strefy buforowej wokół obszarów chronionych.
W 2001 roku w Pınarbaşı otwarto Centrum Ekoturystyczne — przeszkolono tam 20 lokalnych przewodników przyrodniczych. W 2002 roku wydano mapy ekoturystyczne, a w latach 2001–2006 wśród lokalnych społeczności rozwinęły się kampanie na rzecz zrównoważonego wykorzystania lasów. Ekoturystyka stworzyła nowe miejsca pracy – zwłaszcza dla kobiet, leśników i bezrobotnej młodzieży. W kwietniu 2012 roku park otrzymał certyfikat PAN Parks – Sieci Obszarów Chronionych Europy.
Obszary przyrodnicze i atrakcje turystyczne
Kluczowym słowem pozwalającym zrozumieć góry Kyure jest „wilgotność”. Zachodnia część gór nad Morzem Czarnym charakteryzuje się jednym z najwyższych rocznych wskaźników opadów w Turcji; w połączeniu z wapiennym reliefem stworzyło to ekosystem kanionów, jaskiń i lasów reliktowych.
Kaniony: Horma, Valla, Çatak, Aydos
Cztery główne kaniony parku — Horma, Valla, Çatak i Aydos — tworzą wyjątkowy ekosystem. Kanion Valla wyróżnia się ścianami o wysokości ponad 1000 metrów i silnymi wiatrami burzowymi, co czyni go jednym z najtrudniej dostępnych miejsc. Kaniony przecinają krasowy krajobraz, tworząc wąskie korytarze z pionowymi ścianami wapiennymi, u podnóża których płynie górski potok. Kanioning w tym miejscu wymaga specjalnego sprzętu i doświadczonego przewodnika.
Jaskinia Ilgarini
Ilgarini Mağarası — jedna z najgłębszych jaskiń w Turcji. Wejście do niej jest ogromne, całkowita długość wynosi 850 metrów, a głębokość — 250 metrów. Ostatnie dwie godziny podejścia do jaskini prowadzą przez stromy, wilgotny, dziewiczy las. Zwiedzanie jest możliwe wyłącznie z lokalnym przewodnikiem. Przy wejściu zachowały się ruiny niewielkiej osady (około 10 domów), datowanej prawdopodobnie na okres bizantyjski, oraz cysterny na wodę.
Lasy: pięć stref wysokościowych
Lasy nad Morzem Czarnym w Kyure dzielą się na pięć stref wysokościowych. Przy brzegu rosną drzewa oliwne, drzewa truskawkowe, kasztanowce, dzikie truskawki i sosna krymska. Wyżej znajdują się lasy mieszane, w których dominują jodły, buki i klony. Im wyżej, tym częściej spotyka się dziewicze, stare drzewostany — to właśnie je nazywa się „old-growth forest formations”. Dla rosyjskojęzycznego podróżnika: podobna wielopoziomowa struktura lasu jest znana z Kaukazu, ale flora Kyure jest samodzielna i bogatsza w endemity.
Fauna i ekoturystyka
W parku żyje 48 ze 160 gatunków ssaków występujących w Turcji: niedźwiedź brunatny, sarna, dzik, wydra, wilk (niedawno ponownie odnotowano jego ślady) oraz ryś. W 1999 roku ponownie wprowadzono tu jelenie szlachetne — gatunek, który całkowicie wyginął w Anatolii w latach 50. Dostępne formy turystyki aktywnej: obserwacja dzikiej przyrody, trasy piesze (trekking i wędrówki), przejażdżki konne, kolarstwo górskie, speleologia, canyoning, wspinaczka skałkowa.
Ciekawostki i legendy
- Góry Kyure — jedyny z 8 krytycznych obszarów przyrodniczych Turcji, wpisany na europejską listę 20 najbardziej zagrożonych obszarów przyrodniczych, sporządzoną w latach 90.
- W 1999 roku do parku sprowadzono jelenie szlachetne z Bolu — gatunek, który w Anatolii wyginął w środowisku naturalnym w latach 50. XX wieku; obecnie populacja odradza się.
- W górach Kyure odnotowano 157 gatunków roślin endemicznych, z których 59 znajduje się na Czerwonej liście; niedawno zidentyfikowano nowy gatunek — Abant Kazgagası — co zwiększyło łączną liczbę endemitów do 158.
- Jaskinia Ylgari o głębokości 250 metrów jest jedną z najgłębszych w Turcji; przy jej wejściu zachowały się ruiny osady z okresu bizantyjskiego, które ucierpiały z rąk poszukiwaczy skarbów.
- Park otrzymał certyfikat PAN Parks w 2012 roku — jako pierwszy w Turcji, co świadczy o zgodności z międzynarodowymi standardami zarządzania obszarami chronionymi.
Jak dojechać
Park Narodowy Gór Kyure obejmuje kilka obszarów w prowincjach Kastamonu i Bartın. Najbliższe duże lotniska to Kastamonu (KFS) i Zonguldak (ONQ); lot ze Stambułu do obu trwa około 1–1,5 godziny. Z Stambułu autobusem do Kastamonu — około 4 godzin, do Bartın — około 4,5 godziny. Do parku można wjechać przez kilka bram; najwygodniej przez Pınarbaşı (centrum ekoturystyczne) lub przez Amasrę.
Amasra — malownicze miasteczko nad Morzem Czarnym z portem, historyczną fortecą i kilkoma hotelami — idealna baza wypadowa na jednodniowe wycieczki do parku. Odległość z Kastamonu do bramy parku w okolicy Pınarbaşı wynosi około 50 km. Na większości tras (zwłaszcza podczas spływów kanioningowych i w Ylgari) konieczny jest przewodnik: rezerwacji należy dokonać za pośrednictwem Centrum Ekoturystycznego Pınarbaşı lub lokalnych biur podróży w Kastamonu.
Porady dla podróżnika
Najlepszy czas na wizytę w parku to okres od maja do października. W maju kwitną górskie łąki, a rzeki są pełne wody; w czerwcu–sierpniu panuje komfortowa pogoda do uprawiania trekkingu; jesienią (wrzesień–październik) lasy mienią się złotem i rudością — to jeden z najpiękniejszych widoków regionu Morza Czarnego. Zimą część dróg jest nieprzejezdna z powodu śniegu.
Do tras pieszych potrzebne są buty trekkingowe z bieżnikiem: w lesie i w pobliżu kanionów często jest wilgotno. Do kanioningu i speleologii — specjalny sprzęt, który można wypożyczyć w Pınarbaşı lub za pośrednictwem przewodników. Łączność telefoniczna w dolinach jest zawodna — mapy offline są niezbędne. Z Kastamonu do parku nie ma regularnego transportu publicznego — potrzebny jest samochód lub zorganizowana wycieczka. W wioskach wokół parku turystów przyjmują rodzinne pensjonaty (pansjonat) — tradycyjny format tureckiej ekoturystyki z domowym jedzeniem i znajomością okolicy.
Park dobrze łączy się z wizytą w Amasra (UNESCO, historyczna twierdza i plaże) oraz İnebolu (antyczne Abonotich). Park Narodowy Gór Kyure — dla tych, którzy szukają w Turcji nie plaży i ruin, ale prawdziwego dzikiego lasu, gdzie niedźwiedź brunatny pozostawia ślady w błocie, a kanion otwiera się jak nagła przepaść za zakrętem szlaku.
